اخترشناسی در سده های میانی اسلام
اسفند۰۷

اخترشناسی در سده های میانی اسلام

ستاره‌شناسی در دوران اسلامی بر اساس ستاره‌شناسی بطلمیوس پایه نهاده شد و غالباً مباحث نجوم کروی را دارد. نخستین ستاره‌شناسان مسلمان، در نیمهٔ دوم قرن سوم هجری در بغداد پدیدار شدند. آثار اخترشناسی دانشمندان مسلمان بیشتر برپایه زیج‌های ایرانی و هندی بنا شد. زیج شهریاری که به دستور انوشیروان در ایران نگاشته شده بود، توسط ابوالحسن تمیمی به عربی ترجمه شد؛ و نخستین اثر ستاره‌شناسی در دوره اسلامی تألیف گشت. نخستین ستاره‌شناسی رسمی عباسیان، محمد فزاری بود. شخص دیگری که در شناساندن نجوم هندی به مسلمانان سهم مهمی داشت، یعقوب بن طارق بود؛ او اثر سانسکریت موسوم به سدهانت را که آریابهاتا نوشته بود، به عربی ترجمه نمود. مأمون خلیفه عباسی دستور داد که کتاب المجسطی را از یونانی به زبان عربی ترجمه کنند. همچنین مأمون دستور به تهیه زیج مأمونی داد. در نیمه دوم سده سوم، نیریزی شرحی بر المجسطی نوشت و اثری دربارهٔ اسطرلاب تألیف کرد. ثابت بن قره، حرکت نوسانی برابران (اعتدالین) را نپذیرفت اما فاصله اوج خورشید را از زمان بطلمیوس تا زمان خودش کشف کرد، وی همچنین کتابی دربارهٔ خورشیدگرفتگی و ماه‌گرفتگی نوشت. به دستور ابن سینا فهرستی از ستارگان تهیه شد. ابوریحان بیرونی نخستین دانشنامه ستاره‌شناسی در کشورهای اسلامی را تدوین کرد، و در آن از حرکت سیارات و گردش زمین به دور خورشید...

بیشتر بخوانید
کشف بزرگ ناسا: هفت سیاره شبیه به زمین با امکان وجود حیات !
اسفند۰۵

کشف بزرگ ناسا: هفت سیاره شبیه به زمین با امکان وجود حیات !

کنفرانس خبری ناسا برگزار شد و نتیجه آن کشفی بی‌سابقه در حوزه سیارات فراخورشیدی بود؛ هفت سیاره شبیه به زمین که همگی به دور ستاره‌ای کم‌فروغ در حال گردش هستند. سیاراتی که هر هفت مورد آنها می‌توانند میزبان حیات باشند. این مجموعه سیارات به دور ستاره‌ای با نام TRAPPIST-1 می‌چرخند که تنها 39 سال نوری با خورشید ما فاصله دارد. فاصله‌ای که در مقیاس‌های کیهانی، بسیار ناچیز بوده و به این صورت این منظومه، همسایه خورشید ما محسوب می‌شود. در سال‌های آینده تلسکوپ‌هایی همچون تلسکوپ جیمزوب به بررسی دقیق جو این سیارات خواهند پرداخت و مشخص خواهد شد که آیا در این سیارات حیات وجود دارد یا خیر. ستاره TRAPPIST-1 جزو ستاره‌های بسیار کوچک و کم‌نور محسوب می‌شود. این ستاره تنها کمی از مشتری بزرگتر بوده و 2000 بار از خورشید کم‌فروغ‌تر است. کشف اولیه این دنیاهای بیگانه توسط ابزاری به نام TRAPPIST انجام شده که در رصدخانه‌ای در La Silla شیلی مستقر شده است. ابتدا تنها سه سیاره کشف شده بود که با بررسی دقیق‌تر این تعداد به پنج عدد افزایش یافت. رصدهای بعدی توسط تلسکوپ فضایی اسپیتزر مشخص کرد که در حقیقت هفت سیاره مجزا که همگی سیاره شبیه به زمین هستند، در این منظومه ستاره‌ای قرار گرفته‌اند. کوچکترین این سیارات 75 درصد جرم زمین را داراست و بزرگترینشان تنها حدود 10 درصد بزرگتر از زمین است. از نظر دوره تناوب نیز نزدیکترینشان تناوبی برابر 1.5 روز داشته و دورترین آنها هر 20 روز یک بار، به دور ستاره میزبان خود گردش می‌کند....

بیشتر بخوانید
اسباب کشی در مدار زمین
بهمن۱۷

اسباب کشی در مدار زمین

در روز ۱۳مارس ۱۹۸۶ سفینه «سایوز تی-۱۵» با دو فضانورد به نام های «ولادیمیر سالاویف» و «لئونید کیزیم» راهی مدار زمین شد. «سایوز تی-۱۵» به آزمایشگاه مداری «میر» پیوست و فضانوردان راه اندازی و بررسی سامانه های ایستگاه مداری را آغاز کردند. در ۵ مه، سالاویف و کیزیم به ناو «سایوز تی-۱۵» رفته سفینه خود را از میر جدا کرده و راهی ایستگاه مداری «سالوت-۷» شدند و یک روز بعد به آن پیوستند. اقامت آنها در این ایستگاه، حدود پنجاه روز طول کشید و طی آن فضانوردان به چند آزمایش علمی دست زدند که از جمله می توان به یک راهپیمایی ۵ ساعته و  بررسی بازوی مکانیکی ویژه اشاره کرد که از اجزای مهم برنامه فضایی آینده شوروی بود. روز ۲۵ ژوئن کیزیم و سالاویف پس از برداشتن بخشی از وسایل و تجهیزات سالوت -۷، این ایستگاه را به سوی میر ترک کردند. مأموریت آنها ۲۵ روز دیگر در میر ادامه داشت و سرانجام روز ۱۶ ژوئیه با فرود سایوز تی-۱۵ در قزاقستان به پایان رسید. به این ترتیب آنها نخستین فضانوردانی بودند که در دو ایستگاه فضایی فعالیت داشتند، از یک ایستگاه به ایستگاه دیگر سفر  و در مدار زمین اسباب کشی کردند. منبع...

بیشتر بخوانید
سفرهای فضایی باعث پیری بدن انسان می‌شود
بهمن۱۷

سفرهای فضایی باعث پیری بدن انسان می‌شود

دانشمندان فرانسوی مدعی شده‌اند که سفرهای فضایی می‌تواند با تسریع فرآیند پیر شدن سیستم ایمنی مرتبط باشد. گفته می‌شود که پروازهای فضایی طولانی‌مدت تاثیرات مضر بر روی بدن انسان مانند کاهش عضلات و استخوان‌ها دارد. اما اکنون بنظر می‌رسد که در ماموریت‌های انسانی به مریخ همچنین باید روش‌هایی برای مقابله با تاثیرات منفی بر روی سیستم ایمنی به منظور سالم و متناسب نگهداشتن فضانوردان در نظر گرفته شود. این پژوهش توسط چندین موسسه فرانسوی از جمله دانشگاه لورین در واندور لنانسی انجام شده است. محققان از یک مدل زمینی موسوم به باربرداری اندام حرکتی تحتانی (HU) استفاده کردند که برخی تاثیرات سفر فضایی را بر روی موشها شبیه سازی می‌کرد. این روش شامل معلق نگهداشتن پاهای عقبی موشها در هوا و روی زمین نگه داشتن پاهای جلویی آن‌ها بود. در این پژوهش گروههای سه تایی از موشها به منظور آزمایش تاثیرات ریزگرانش برای سه، شش، 13 و 21 روز در هوا معلق نگهداشته و پس از هر آزمایش کشته شدند. محققان پارامترهای استخوان و فراوانی سلولهای سازنده لنفوسیت‌های B در مغز استخوان موشهای جوان، پیر و موشهایی که تحت آزمایش HU قرار گرفته بودند را بررسی کردند. لنفوسیت‌های B که سلول‌های B نیز خوانده می‌شوند، یکی از بخشهای اصلی سیستم ایمنی انسان محسوب می‌شوند. محققان دریافتند که موشها در شرایط گرانش پائین، تغییراتی را در تولید لنفوسیت‌های B در مغز استخوان تجربه کردند که مشابه شرایط مشاهده شده در موشهای پیری است که در زمین زندگی کرده‌اند. آثار مشابه ممکن است در انسان نیز مشاهده شود. اگرچه تاثیرات سفرهای فضایی بر روی سیستم ایمنی انسان پیش از این شناخته شده بود، این پژوهش برای اولین بار نشان می‌دهد که روش زمینی HU می‌تواند در درک بهتر آن کارساز باشد. به گفته دانشمندان، این مدل می‌تواند همچنین برای آزمایش یا تولید مولکول‌ها و ترکیباتی استفاده شود که می‌توانند واکنش ایمنی در فضانوردان را ارتقا ببخشند. در ماه مارس امسال، اسکات کلی از ناسا و میخائیل کورنینکو از روسیه اولین ماموریت یکساله فضایی خود را بر روی ایستگاه فضایی بین‌المللی آغاز خواهند کرد. این ماموریت برای مشاهده چگونگی سازگاری فضانوردان با اقامت طولانی مدت در فضا طراحی شده است. پیش از این فضانوردان حداکثر شش ماه در ایستگاه فضایی باقی می‌ماندند. در این ماموریت، آزمایشاتی برای بررسی تاثیر سفرهای فضایی طولانی‌مدت بر روی سیستم ایمنی و همچنین سایر جنبه‌های زیستی انسان مانند شیمی بدن و قلب انجام خواهد شد. اگرچه این سفر رکوردشکن محسوب نمی‌شود. پیش از این والری پولیاکوف روسی از سال 1994 تا 1995 به مدت 437 روز در ایستگاه فضایی میر اقامت کرده بود، اما ماموریت جدید به ارائه اطلاعات ارزشمندی برای ماموریت‌های برنامه‌ریزی شده به مریخ که در دهه 2030 رخ خواهند داد، می‌پردازد. نتایج این پژوهش...

بیشتر بخوانید
چرا برخی کهکشان‌ها جوانمرگ می‌شوند؟
بهمن۱۶

چرا برخی کهکشان‌ها جوانمرگ می‌شوند؟

تحقیقات جدید دانشمندان استرالیایی نشان داده که برخی کهکشان‌ها به دلیل از دست دادن زودهنگام گاز مورد نیاز برای ایجاد ستاره‌های جدید، جوانمرگ می‌شوند. به گفته فیزیکدانان نجومی دانشگاه غرب استرالیا، دو گونه اصلی کهکشان وجود دارد: کهکشان‌های «آبی» که هنوز فعالانه به کار ستاره‌سازی مشغولند و کهکشان‌های «قرمز» که از رشد بازمانده‌اند. بیشتر کهکشان‌ها به آرامی پس از دو میلیارد سال یا بیشتر از حالت آبی به قرمز گذر می‌کنند اما برخی گذرها بطور ناگهانی و کمی پس از یک میلیارد سال رخ می‌دهند که از نظر کیهانی بسیار جوان محسوب می‌شود. دانشمندان برای نخستین بار چهار کهکشان را در آستانه پایان شکل‌گیری ستارگان در آن‌ها مورد بررسی قرار دادند که هر کدام در مرحله متفاوتی از گذر قرار داشتند. یافته‌های دانشمندان نشان داد، کهکشان‌هایی که به پایان مرحله ستاره‌سازی خود می‌رسند، بیشتر گاز خود را از دست می‌دهند. هنوز مشخص نیست که چرا این گاز از کهکشان خارج می‌شود. یکی از احتمالات می‌تواند بلعیده شدن آن توسط سیاهچاله غول‌پیکر کهکشان یا کشیده‌شدن آن در کهکشان همسایه باشد. این پژوهش در مجله Monthly Notices of the Royal Astronomical Society منتشر شده است.   منبع...

بیشتر بخوانید