غول سرخ
فروردین۰۹

غول سرخ

غول سرخ یک ستاره بزرگ و درخشان است که در مرحله دوم عمرش به سر می‌برد و همجوشی هسته ای در لایه بیرونی مرکز این ستاره اتفاق  می‌افتد.هسته این ستارگان بسیار فشرده از جنس هلیوم است و دمای سطح آنها کمتر از ستارگانی که مرحله اول عمرشان را می‌گذرانند می‌باشد . در واقع وقتی که ستاره ای منبع سوخت هیدروژن هسته اش را به پایان برد بسته به جرمش به غول یا ابرغول تبدیل می شود. بعد از اتمام هیدروژن هسته , همجوشی هیدروژن برای تولید هلیوم متوقف می شود  وهسته شروع به انقباض می کند .با انقباض هسته انرژی آزاد می شود واین انرژی موجب شروع واکنش در هیدروژن لایه های بالایی می شود .بنابراین واکنشهای هسته ای از مرکز به لایه های بالاتر منتقل می شود به دنبال آن لایه های بیرونی ترهیدروژنی انرژی را جذب کرده ومتورم می شوند(در نظر داشته باشیدکه این انرژی به سمت لایه های زیرین وهسته کشیده نمی شود بلکه تمایل آن به رسیدن به مناطق سرد بیرونی تر است) در این مرحله ستاره از رشته اصلی جدا شده و وارد مرحله زیر غولی وسپس مرحله غولی ودر صورت پرجرم بودن وارد فاز ابرغولی میشود . دمای متوسط غولها بین ۲۰۰۰ تا ۴۰۰۰ درجه کلوین شده ورنگ شان نیز به قرمزی می گراید.این ستاره هااز رده طیفی M یا K بوده ودر منطقه بالا سمت راست در نمودار هرتسپرونگ راسل قرار دارند. با گذشت زمان دمای این ستاره ها تقریبا ثابت مانده ولی درخشندگی شان افزایش می یابد.این نشان دهنده افزایش انرژی برونداد آنهاست .با توجه به اینکه  دمای نسبتا ثابتی دارند افزایش انرژی برونداد نشان دهنده این است که مساحتشان و در واقع  قطرشان در این مرحله باید  زیاد شود(و غول شوند). قطر این ستاره ها بین ده تا هزار برابر خورشید است. خورشید خودمان بعد از تبدیل شدن به غول سرخ با اندازه حدود ۶۰ درجه  وبا رنگ قرمز تیره در آسمان دیده خواهد شد.ستاره سماک رامح والدبران دو نمونه از ستاره های گونه غول سرخ هستند. ماهواره ستاره شناسی  مادون قرمز IRIS  تاکنون تعداد زیادی غول قرمز کشف کرده  که درون پوسته ای از گاز وغبار قرار دارند این ستاره ها  بادمای چندصد درجه تنها در امواج مادون قرمز قابل کشف هستند. منبع:www.haftaseman.ir...

بیشتر بخوانید
سیارات کوتوله (بخش اول)
فروردین۰۵

سیارات کوتوله (بخش اول)

سیاره‌‌‌های کوتوله (Dwarf planets) نه آنقدر بزرگ هستند که به عنوان سیاره مطرح شوند و نه آنقدر کوچک هستند که به طبقه‌بندی‌‌‌های کوچک‌تر، مثلاً سیارک‌‌‌ها سقوط کنند . در سال‌‌‌های اخیر، جنجال‌‌‌های زیادی در رابطه با اینکه پلوتو جزو سیاره‌‌‌ها محسوب شود یا نه به راه افتاد. اکنون پلوتو دیگر نهمین سیاره‌‌‌ی منظومه‌‌‌ی شمسی محسوب نمی شود، اما عضو گروه جدیدی شده که اصطلاحاً سیارات کوتوله نامیده می‌‌شوند. ستاره‌شناسان تخمین زده‌اند که در منظومه‌‌‌ی شمسی و کمربند کوئیپر، بیش از ۲۰۰ سیاره‌‌‌ی کوتوله وجود دارند. ممکن است در ابتدای امر تفاوت‌‌‌های میان سیاره‌‌‌ها و سیاره‌‌‌های کوتوله آنچنان محسوس نباشد سیاره‌‌‌های کوتوله‌‌‌ی منظومه‌‌‌ی شمسی: اتحادیه‌‌‌ی بین المللی نجوم (The International Astronomical Union) یک سیاره را اینطور تعریف می‌‌کند: جسمی که در مداری به دور خورشید بگردد و آن قدر جرم و گرانش داشته باشد تا هم بتواند شکل کروی به خود بگیرد (تعادل هیدرواستاتیکی) و هم مسیر مداری خود را از خرده اجرام جاروب کند و آن‌‌‌ها را در دام گرانشی خود جذب کند. این معیار اخیر، همان موضوعی است که سیاره‌‌‌ها و سیاره‌‌‌های کوتوله را از هم متمایز می‌‌کند. یک سیاره قادر است خرده اجرام روی مدار خود را جاروب کند، یعنی یا آن‌‌‌ها به خود جذب می‌‌کند و یا آن‌‌‌ها را از مدار خود به بیرون براند. اما گرانش یک سیاره‌‌‌ی کوتوله برای این پدیده کافی نیست. در سال ۲۰۱۴ اتحادیه‌‌‌ی بین المللی نجوم پنج سیاره‌‌‌ی کوتوله را معین کرد: سرس، پلوتو، اریس، هائومیا و ماکیماکی. دو جرم دیگر هم در منظومه‌‌‌ی شمسی هستند که می‌‌توانند در گروه سیاره‌‌‌های کوتوله قرار بگیرند. آن‌‌‌ها سدنا (Sedna) و کوار (Quaoar) هستند که مدارهایشان بسیار دورتر از مدار پلوتو است. همچنین تصور می‌‌شود جرمی به نام ۲۰۱۲ VP113 هم در فاصله‌‌‌ی بسیار دوری از خورشید، یعنی در ورای مرزهای شناخته شده‌‌‌ی منظومه‌‌‌ی شمسی قرار دارد که می‌‌تواند عضو گروه سیاره‌‌‌های کوتوله باشد. طبق اعلام ناسا، محققان معتقدند که تعداد سیاره‌‌‌های کوتوله‌‌‌ی کشف نشده در منظومه‌‌‌ی شمسی بیش از یکصد سیاره است.  مسئله‌‌‌ی دسته‌بندی سیاره‌‌‌ها به دو گروه سیارات عادی و کوتوله همچنان موضوع مناظره‌‌‌ها و بحث‌‌‌های داغی میان دانشمندان است. پروژه‌‌‌ی فضاپیمای افق‌‌‌های نو (New Horizons) که به ملاقات سیاره‌‌‌ی پلوتو رفت، تا حدی به این بحث‌‌‌ها دامن زد. آلن استرن (Alan Stern)، پژوهشگر اصلی پروژه‌‌‌ی افق‌‌‌های نو در سال ۲۰۱۱ طی مصاحبه‌ای گفته بود: «ما در علم، اشیا را بر حسب آنچه هستند تعریف می‌‌کنیم، نه بر اساس آنچه که در اطرافشان وجود دارد. صرف وجود خرده اجرام در مدار پلوتو نمی‌توان این سیاره را از گروه سیارات منظومه‌‌‌ی شمسی حذف کرد.» او اخترفیزیکدان مشهور نیل دگراس تایسون (Neil de Grasse Tyson) را برای صحبت پیرامون پلوتو به مناظره دعوت کرد، اما تایسون دعوت او را نپذیرفت و به جای آن در...

بیشتر بخوانید
منظومه شمسی
فروردین۰۴

منظومه شمسی

منظومه شمسی یا سامانه خورشیدی به انگلیسی ( Solar system) سامانه ای دربرگیرنده یک ستاره به نام خورشید و شماری اجرام آسمانی دیگر است که در مدارهایی مستقیم و یا غیر مستقیم پیرامون آن می‌گردند. شکل گیری منظومه شمسی حدود ۵ میلیارد سال پیش ، از ابری متشکل از گازو غبار بین ستاره‌ای ، آغازگردید. جاذبه باعث انقباض ابر شده و کره متراکمی از گاز در مرکز ابر بوجود آورد. جاذبه همچنین باعث دوران هر چه سریعتر ابر شد. هنگام دوران، مواد موجود در ابر، پهن شده و حلقه ای به وجود آمد که نواحی متراکم مرکزی را در بر می گرفت. سرانجام در این ناحیه متراکم ، گرمای لازم برای وقوع واکنشهای هسته‌ای فراهم گشت و بدین ترتیب ، ستاره خورشید بوجود آمد. اعضای کوچکتر منظومه شمسی از مواد موجود در این حلقه بوجود آمدند. این اعضاء عبارتند از سیارات ، سیارکها و ستاره دنباله دار. خانواده منظومه شمسی تمام اجرام آسمانی که در یک منظومه مداری قرار دارند، تحت تأثیر جاذبه‌ای دو جانبه به دور یک جرم مشترک مرکزی می‌چرخند. در منظومه زمین ماه مرکز جرم مشترک در فاصله ۴۷۴۸۸ کیلومتری (۲۹۵۰۰مایلی) هسته زمین قرار داشته و از سطح زمین خارج نشده است. در مورد منظومه شمسی ، مرکز جرم مشترک همواره با تغییر موقعیت نسبی سیاره‌ها ، در حال تغییر است. این مرکز در فاصله‌ای حدود ۳۰۰۰۰۰ کیلومتر (۱۸۶۰۰۰ مایل) خارج از سطح خورشید قرار دارد. سامانه خورشیدی دارای هشت سیاره ( تیر، ناهید، زمین، بهرام ( مریخ) ، هرمز (مشتری) ،کیوان (زحل) ،، ، اورانوس و نپتون )و پنچ سیاره کوتوله ناشناخته (سرس، پلوتو، هائومیا، ماکی‌ماکی و اریس) است. چهار سیاره نخست، سیارات درونی یا زمین‌سان هستند و بیشتر ازسنگ ساخته شده‌اند و از چهار سیاره دیگر مشتری و کیوان سیارات بیرونی یا غول‌های گازی هستند و بیشتر از گازهای هیدروژن و هلیوم ساخته شده‌اند و اورانوس و نپتون غول‌های یخی هستند. علاوه بر این اجرام، سامانه خورشیدی دربرگیرنده اجرام دیگری از جمله ماه‌ها،سیارک‌ها، شهاب‌وارها، شهاب‌ها، شهاب‌سنگ‌ها و دنباله‌دارهاست. سامانه خورشیدی هم‌چنین دارای مناطق خاصی از جمله کمربند سیارک‌ها، کمربند کویپر و دیسک پراکنده (سامانه خورشیدی)...

بیشتر بخوانید
تولد سیاه چاله ها
اسفند۱۵

تولد سیاه چاله ها

سیاه چاله‌ها اجرام فضایی دارای شعاع بسیار کم (در حدود یک دهم شعاع زمین) و جرم بسیار زیاد هستند (بیش از ۱.۴ برابر جرم خورشید). برای مثال جسمی به اندازه ی یک قوطی کبریت از سیاه چاله، ۱۰ میلیارد تن وزن دارد. اگر ستاره ای بیش از دو و سه دهم اندازه ی خورشید باشد و در حال انفجار، بعد از انفجار نوترونی که در آن بوجود می آید، ستاره متلاشی شده و انرژی بسیار زیادی از انفجار بر جا می ماند . این انرژی آن قدر زیاد است که به سرعت تمام قطعات متلاشی شده از ستاره را به خود جذب می کند و شروع به فشرده سازی آنها می کند. جاذبه آن قدر زیاد است که هیچ ستاره یا سیاره ای در آن نزدیکی نمی تواند خودش را نجات دهد و بلعیده می شود. توجه کنید که وقتی یک ستاره توسط یک سیاه چاله بلعیده می شود، وزن سیاه چاله به اندازه ی وزن ستاره افزایش پیدا می کند ولی اندازش تغییر خاصی پیدا نمی کند . به همین دلیل جاذبه به شدت افزایش پیدا می کند تا اینکه در همان اوایل ، نور هم دیگه قادر به عبور نیست. وجود سیاه چاله ها در نظریه «نسبیت عام» آلبرت اینشتین  نیز پیش بینی می شود. این نظریه پیش بینی می کند که یک جرم فشرده می تواند سبب تغییر شکل و خمیدگی فضا وتشکیل سیاه چاله شود که برخی از دانشمندان معتقدند سیاه چاله ها یکی از مهمترین دلایل پیدایش کهکشان راه شیری و سیاره زمین هستند. به عبارتی دیگر انیشتین در سال ۱۹۱۵ در نظریه نسبیت عام خود از سیاه‌چاله‌ها سخن گفت. این پدیده مرموز طبیعی کماکان در کانون توجه فیزیکدانان و اخترشناسان است. در کلامی ساده، سیاه‌چاله چیزی است که از متلاشی شدن یک ستاره بزرگ باقی می‌ماند. اگر با مفهوم “ستاره” آشنا باشید می‌دانید که ستاره جسم بزرگی است که در داخل آن همجوشی در مقیاسی بزرگ و به طور پیوسته انجام می‌شود. به دلیل بزرگ بودن جرم ستاره‌ها و گسترده بودن گاز در ساختار آن‌ها، میدان جاذبه گرانشی همواره در تلاش برای متلاشی کردن ستاره است. از طرفی همجوشی که در مرکز ستاره انجام می‌شود عامل ایجاد ثبات در این میان است و با مقابله با میدان گرانش، ستاره را از نابودی حفظ می‌کند هنگام متلاشی شدن ستاره، نیروی لازم برای همجوشی نابود می‌شود. در همین حال نیروی جاذبه گرانشی ستاره، محیط را برای اعمال نیروی خود آزاد می‌بیند و شروع به جذب همه مواد و اجرام در اطراف خود می‌کند. با پر شدن فضای درون هسته ستاره، دمای هسته افزایش می‌یابد و این امر عامل یک انفجار سهمگین است که تمام تابش‌ها و شعاع‌های انفجار آن در فضا پخش می‌شود. چیزی که از...

بیشتر بخوانید
مهمترین رویدادهای نجومی سال ۲۰۱۷
اسفند۰۷

مهمترین رویدادهای نجومی سال ۲۰۱۷

خورشیدگرفتگی در محافل نجومی هیچ رویداد سماوی بزرگتر و خاص تری از یک خورشیدگرفتگی کلی وجود ندارد و سال ۲۰۱۷ زمانی است که فرصتی برای مشاهده نمایش آسمانی بدست می‌آید. به گزارش ایسنا به نقل از یواس‌ای تودی، این گرفت خورشیدی کامل در اوت ۲۰۱۷ (۳۰ مرداد ۱۳۹۶) در آمریکا قابل مشاهده خواهد بود اما سال آینده میزبان رویدادهای نجومی دیگری نیز خواهد بود که از آن میان می‌توان به ماه گرفتگی جزئی، دو بارش شهابی پربار و مشاهده بزرگترین سیاره منظومه شمسی در افق زمین اشاره کرد. سال نو میلادی با تقارن جالب هلال ماه و سیاره زهره آغار خواهد شد که پس از غروب خورشید در جنوب غربی آسمان قابل مشاهده است. در روز دوم ژانویه نیز ماه مجددا با این سیاره دیدار خواهد کرد اما این بار سیاره مریخ نیز در کنار آنها خواهد بود. همنشینی دو سیاره تا پایان ماه ادامه خواهد داشت و در روز ۳۱ ژانویه، ماه مجددا به آن‌ها خواهد پیوست. در روز ۱۱ فوریه، یک ماه گرفتگی جزئی رخ خواهد داد که طی آن، ماه وارد سایه روشن‌تر زمین می‌شود. این واقعه مانند ماه گرفتگی کامل به راحتی قابل مشاهده نیست. بزرگترین سیاره منظومه شمسی در بهار به آسمان شب آمده و در روز هفتم آوریل به نزدیکترین فاصله از زمین خواهد رسید. سیاره مشتری همچنین در روزهای ۱۰ آوریل، هفتم مه و سوم ژوئن به فاصله نزدیکی از ماه خواهد رسید. بارش‌های شهابی جزو رویدادهای به شدت بی‌ثبات هستند. بارش شهابی”جباری” در روز ۲۱ اکتبر به اوج خود رسیده و روز ۱۷ نوامبر نیز بهترین زمان برای مشاهده بارش “اسدی” خواهد بود. در این روها نور ماه کمتر بوده و امکان رصد بهتر این رویدادها وجود دارد. اما بزرگترین رویداد نجومی سال ۲۰۱۷، پدیده خورشید گرفتگی کامل است که برای اولین بار طی ۴ دهه اخیر در قاره آمریکای شمالی به وقوع خواهد پیوست. در روز ۲۱ اوت ماه بطور کامل در برابر خورشید قرار می‌گیرد. آخرین باری که این پدیده در آمریکا رخ داده، به سال ۱۹۷۹ مربوط می‌شود. مسیر این گرفت به طور کامل در خاک آمریکا خواهد بود به طوری که از جزایر هاوایی در اقیانوس آرام شروع شده و پس از ۳ ساعت ۱۳ دقیقه در سواحل شرقی این کشور به پایان می‌رسد....

بیشتر بخوانید
کشف بزرگ ناسا: هفت سیاره شبیه به زمین با امکان وجود حیات !
اسفند۰۵

کشف بزرگ ناسا: هفت سیاره شبیه به زمین با امکان وجود حیات !

کنفرانس خبری ناسا برگزار شد و نتیجه آن کشفی بی‌سابقه در حوزه سیارات فراخورشیدی بود؛ هفت سیاره شبیه به زمین که همگی به دور ستاره‌ای کم‌فروغ در حال گردش هستند. سیاراتی که هر هفت مورد آنها می‌توانند میزبان حیات باشند. این مجموعه سیارات به دور ستاره‌ای با نام TRAPPIST-1 می‌چرخند که تنها 39 سال نوری با خورشید ما فاصله دارد. فاصله‌ای که در مقیاس‌های کیهانی، بسیار ناچیز بوده و به این صورت این منظومه، همسایه خورشید ما محسوب می‌شود. در سال‌های آینده تلسکوپ‌هایی همچون تلسکوپ جیمزوب به بررسی دقیق جو این سیارات خواهند پرداخت و مشخص خواهد شد که آیا در این سیارات حیات وجود دارد یا خیر. ستاره TRAPPIST-1 جزو ستاره‌های بسیار کوچک و کم‌نور محسوب می‌شود. این ستاره تنها کمی از مشتری بزرگتر بوده و 2000 بار از خورشید کم‌فروغ‌تر است. کشف اولیه این دنیاهای بیگانه توسط ابزاری به نام TRAPPIST انجام شده که در رصدخانه‌ای در La Silla شیلی مستقر شده است. ابتدا تنها سه سیاره کشف شده بود که با بررسی دقیق‌تر این تعداد به پنج عدد افزایش یافت. رصدهای بعدی توسط تلسکوپ فضایی اسپیتزر مشخص کرد که در حقیقت هفت سیاره مجزا که همگی سیاره شبیه به زمین هستند، در این منظومه ستاره‌ای قرار گرفته‌اند. کوچکترین این سیارات 75 درصد جرم زمین را داراست و بزرگترینشان تنها حدود 10 درصد بزرگتر از زمین است. از نظر دوره تناوب نیز نزدیکترینشان تناوبی برابر 1.5 روز داشته و دورترین آنها هر 20 روز یک بار، به دور ستاره میزبان خود گردش می‌کند....

بیشتر بخوانید