شبیه‌سازی شکل‌گیری جهان در دقیق‌ترین مدل رایانه‌یی کیهان با همکاری محقق ایرانی
بهمن۰۵

شبیه‌سازی شکل‌گیری جهان در دقیق‌ترین مدل رایانه‌یی کیهان با همکاری محقق ایرانی

تیمی بین‌المللی از منجمان با همکاری یک محقق ایرانی، شبیه‌سازی‌ای از جهان خلق کرده‌اند که از لحاظ اندازه‌ و سن به جهان مملو از کهکشا‌ن‌های واقعی‌ شباهت دارد. این موضوع امکان انجام تحقیقات بیشتر درباره چگونگی تکامل‌یافتن جهان به شکل کنونی‌اش طی 14 میلیارد سال را فراهم می‌کند. این محققان، به رهبری پروفسور «جوب شایه» از دانشگاه لایدن هلند و با همکاری علیرضا رحمتی، محقق ایرانی و دانش‌آموخته دانشگاه‌های شریف، امیرکبیر و لایدن، از ابررایانه‌های دانشگاه دورهام و نیز ابررایانه‌های موجود در پاریس برای خلق شبیه‌سازی موسوم به «تکامل و مونتاژ کهکشان‌ها و محیط‌ها» (EAGLE) استفاده کردند. تیم علمی توانست انعکاسی دقیق از کهکشان‌های واقعی را با واردکردن بادهای قوی کهکشانی در این شبیه‌سازی وارد کند. این بادها از ستارگان، انفجارات ابرنواختری و سیاهچاله‌های فوق عظیم ناشی می‌شوند و منبع گازی لازم برای شکل‌گیری ستاره‌ها و کهکشان‌هایی سبک‌تر و جوان‌تر را ارائه می‌دهند. در شبیه‌سازی‌های پیشین، بادهای کهکشانی ضعیف‌تر بودند و منجر به شکل‌گیری زودهنگام کهکشان‌ها در این مدل، در مقایسه با جهان مشاهده‌شده دقیق می‌شد. به گفته «ریچارد باور» از دانشگاه دورهام، جهان خلق‌شده با استفاده از رایانه در این تحقیق درست مانند جهان واقعی است. در مدل‌ شبیه‌سازی‌شده، کهکشان‌ها با تمامی شکل‌ها، اندازه‌ها و رنگ‌ همه جا هستند و این درست مانند آن چیزی است که دانشمندان با استفاده از تلسکوپ‌های عظیم مشاهده کرده‌اند. در این جا، حتی می‌توان با فشاردادن دگمه‌ای، زمان را به عقب بازگرداند. با داشتن مدلی که کهکشان‌ها را درست مانند جهان واقعی تولید می‌کند، محققان امیدوارند بتوانند از آن به عنوان ابزاری برای کنکاش چگونگی به وجودآمدن جهان پس از انفجار بیگ‌بنگ استفاده کرد. جزئیات این تحقیقات در نشریه Monthly Notices from the Royal Astronomical Society قابل‌ مشاهده است.   خلق جهانی مملو از کهکشان‌ها که از نمونه واقعی مو نمی‌زند! منبع...

بیشتر بخوانید
عبور بی‌سر و صدای یک سیارک از کنار زمین
دی۲۸

عبور بی‌سر و صدای یک سیارک از کنار زمین

سیارکی به نام 2004 BL86 در تاریخ 26 ژانویه (ششم بهمن‌) در فاصله‌ای معادل سه‌ برابر مسافت زمین تا ماه به آرامی از کنار کره خاکی عبور خواهد کرد. منجمان با استفاده از نور منعکس‌شده این سیارک ابعاد آن را حدود نیم کیلومتر تخمین زده‌اند. این عبور، نزدیک‌ترین گذر یک صخره فضایی شناخته‌شده با چنین ابعادی تا سال 2027 یعنی هنگامی است که سیارک 1999 AN10 از کنار زمین عبور می‌کند. هنگام عبور از کنار زمین، شیء آسمانی 2004 BL86 حدود 1.2 میلیون کیلومتر از زمین فاصله خواهد داشت. در حالی که سیارک مزبور تهدیدی برای زمین ایجاد نمی‌کند، این رخداد، عبوری نزدیک توسط یک سیارک نسبتا بزرگ به شمار می‌آید و به دانشمندان فرصتی منحصر‌به‌فرد برای مشاهده و کسب اطلاعات بیشتر درباره آن می‌دهد. یکی از روش‌های ناسا برای بررسی این جرم کیهانی، مشاهده‌ آن با ریزموج‌هاست. آنتن‌های «شبکه فضای عمیق» این آژانس در کالیفرنیا و رصدخانه Arecibo در پورتوریکو، در تلاش برای به دست‌آوردن داده‌های علمی و تصاویر راداری از این سیارک هنگام نزدیک‌ترین فاصله آن تا زمین خواهند بود. در حال حاضر دانشمندان تقریبا هیچ اطلاعاتی از این جسم کیهانی در اختیار ندارند. سیارک 2004 BL86 در ژانویه سال 2004 توسط «تلسکوپ مرکز تحقیقات سیارک نزدیک زمین لینکولن» در نیومکزیکو کشف شد. این سیارک برای منجمان آماتور و با دوربین‌های شکاری قوی و تلسکوپ‌های کوچک قابل‌مشاهده خواهد بود. ناسا با استفاده از هر دو تلسکوپ‌های زمین و فضامحور خود در حال رهگیری و شناسایی سیارک‌ها و دنباله‌دارهاست تا نزدیکی آن‌ها به زمین را جهت تعیین احتمال خطرناک‌بودن‌شان برای کره خاکی بسنجد. منبع...

بیشتر بخوانید
نگاه تلسکوپ‌ها به آسمان وسیع‌تر شد
دی۲۳

نگاه تلسکوپ‌ها به آسمان وسیع‌تر شد

تلسکوپ LSST پرقدرت‌ترین ابزار نقشه‌برداری از آسمان محسوب می‌شود که می‌تواند پهنای گسترده‌ای از آسمان را بررسی کند. ساخت تلسکوپ بررسی سینوپتیکی بزرگ (LSST) با بودجه 700 میلیون دلاری از اوایل بهار سال آینده بر روی قله کوهی در صحرای آتاکامای شیلی آغاز خواهد شد. ساخت این تلسکوپ به رهبری محققان دانشگاه واشنگتن با همکاری موسسات بین‌المللی در حال انجام است؛ به تازگی آینه 20 تنی این تلسکوپ تکمیل شد که شامل بزرگترین آینه محدبی است که تاکنون ساخته شده است. «چالز سیمونی» مدیراجرایی سابق مایکروسافت که بعنوان گردشگر فضایی دوبار به ایستگاه فضایی بین‌المللی (ISS) سفر کرده بود، مبلغ 20 میلیون دلار و «بیل گیتس» نیز مبلغ 10 میلیون دلار را برای ساخت آینه به این پروژه اهدا کردند. با کمک این تلسکوپ امکان تهیه تصویر کاملی از بخش جنوب آسمان هر سه روز یکبار فراهم می‌شود که رهگیری حرکات میلیاردها جرم آسمانی، ادغام کهکشان‌ها و تولد و مرگ ستارگان را امکانپذیر می‌کند. محققان امیدوارند که نخستین داده‌های نجومی را سال 2019 از این تلسکوپ استخراج کنند. منبع...

بیشتر بخوانید
شاید هرچه درباره‌ی سیاه‌چاله‌ها می‌دانیم غلط باشد…
دی۲۱

شاید هرچه درباره‌ی سیاه‌چاله‌ها می‌دانیم غلط باشد…

همه‌چیز درباره‌ی سیاه‌چاله‌ها حیرت‌انگیز، چشمگیر، بحث‌برانگیز، یا رازآلود، و گاهی هم هر چهارتا با هم است! اغلب مردم وقتی به سیاه‌چاله‌ها فکر می‌کنند تصورات غلط، که مانند پژواک صدا در تنگ‌دره مدام تکرار می‌شوند، سردرگم‌شان می‌کند. حتی اخترفیزیک‌دانان درباره‌ی ویژگی‌های آن‌ها بحث می‌کنند. خب، بیایید نوری بر این اجرام مرموز بتابانیم و ببینیم این چیست که نور را می‌بلعد. سیاه‌چاله‌ای ستاره‌جرم هم می‌تواند هر جسمی را که زیادی نزدیکش پرسه بزند از هم بدرد. درحالی‌که بیشتر ماده‌ی آن جرم در حرکتی مارپیچی درون سیاهچاله می‌ریزد، میدان‌های مغناطیسیْ بقیه‌ی مواد را به‌صورت فوران‌های پُرسرعت به فضا پرتاب می‌کنن. هرچند شاید توضیح ریاضیِ سیاه‌چاله‌ها سرراست باشد، واقعیتِ فیزیکی این اجرام اصلاً چنین نیست. آغاز و پایان این داستان با رازآلودترین نیروی عالم مرتبط است: گرانش. قرن‌ها پیش نیز همه می‌دانستند که حتی تغییری کوچک در اندازه‌ی مدار هر جسمْ موجب تغییرات گرانشی عظیم می‌شود. اگر جسمی سماوی مانند خورشید به‌طور جادویی ناگهان به یک‌دهم اندازه‌ی فعلی‌اش کوچک شود، گرانش سطحی آن خودبه‌خود ۱۰۰بار قوی‌تر می‌شود.از آنجاکه فشرده‌سازیِ گازها آسان است، منطقی است که فکر کنیم نیروی کشش گرانشیِ عظیم خورشید – که ۳۳۳هزار بار قوی‌تر از گرانش زمین است – روزی می‌تواند موجب فشرده‌شدن ستاره‌ی ما به اندازه‌ای بسیار کوچک‌تر بشود. وقتی کوره‌ی همجوشی هسته‌ای خورشید خاموش شود، فشار روبه‌بیرون گازهای آن دیگر نمی‌تواند با کششِ روبه‌درون گرانش برابری و آن را خنثی کند. بنابراین انقباض خورشید در آینده گریزناپذیر است. در آن‌هنگام، آیا ممکن است این فرایند تا جایی ادامه بیابد که خورشید وارد مرحله‌ی رُمبش کامل شود؟ امروز اگر جسمی بخواهد از دام گرانش خورشید فرار کند، باید سرعتی معادل ۶۱۸ کیلومتر بر ثانیه داشته باشد. آیا ممکن است رمبشِ مهارنشده‌ی خورشید به نقطه‌ای برسد که فرار از دام گرانش این ستاره به سرعت ۲۹۹۷۹۳ کیلومتر بر ثانیه (۱۸۶۲۸۳ مایل بر ثانیه) نیاز داشته باشد؟ این سرعت، موسوم به سرعت فرار، یک مایل بر ثانیه از سرعت نور هم بیشتر است؛ یعنی حتی نور نمی‌تواند خودش را از این دام خلاص کند. این شبیه‌سازی کامپیوتری «سایه‌ی» سیاه‌چاله‌ی مرکز راه‌شیری را نشان می‌دهد. دانشمندان بر این باورند که این جسم، با جرم ۴میلیون برابر خورشید، حلقه‌ای از فوتون‌ها دارد که درست بیرونِ افق رویدادش در مداری احاطه‌اش کرده است. همین حلقه لبه‌ی سیاه‌چاله را نشان می‌دهد. بخش درخشان‌تر و بزرگ‌تر جایی را نشان می‌دهد که سیاه‌چاله فعالانه مشغول بلعیدن مواد است. اخترشناسان بر این باورند که با تلسکوپی به‌قدر کافی حساس شاید بتوانند این حلقه‌ی فوتونی را آشکار کنند. اسیرکردن نور قدمت اندیشه‌ی غریبِ نورِ به‌دام‌افتاده به سال ۱۷۸۳ برمی‌گردد؛ در نامه‌ای که فیلسوف و زمین‌شناس انگلیسی، جان میشل، به انجمن سلطنتی بریتانیا فرستاد. او نوشته بود: «اگر نیم‌قطر کره‌ای هم‌چگالیِ خورشید به نسبت ۵۰۰ به ۱ بیشتر از خورشید...

بیشتر بخوانید
الکساندروف؛از برنامه های فضایی ایران می گوید!
دی۱۳

الکساندروف؛از برنامه های فضایی ایران می گوید!

الکساندر الکساندروف، فضانورد و مهندس روسی طراح سامانه های فضایی در سفر اخیرش به ایران، از آمادگی روس ها برای استقرار ماهواره های کوچک ایرانی در فضا توسط فضانوردان این کشور در ایستگاه فضایی بین‌المللی خبر داد. به گزارش مرزهای بیکران فضا به نقل از فناوری ایسنا، الکساندروف خاطرنشان کرد: با این روش استقرار ماهواره های کوچک در فضا، که هدف آنها عمدتا آزمایش زیرساختارها و تجهیزات ماهواره یی است با کمترین هزینه نسبت به پرتاب های زمینی میسر خواهد شد. وی با اشاره به پیشگامی شوروی در پرتاب نخستین ماهواره و اعزام فضانورد به فضا اظهار داشت: گسترش صنایع فضایی بیش از شش دهه زمان برده و اکنون فناوری‌های فضایی در کشورهای مختلف در حال توسعه است. این فضانورد روس تصریح کرد: اکنون روسیه عمده توجه خود را به گسترش فعالیت های فضایی در ماه معطوف کرده است. می توان در ماه تلسکوپ و رادیو تلسکوپ مستقر و اطلاعات جدیدی از جهان هستی کسب کرد. استقرار رادیوتلسکوپ ها در ماه الکساندروف در ادامه، طرح بلندپروازانه و پر سر و صدای اعزام یک طرفه انسان به مریخ را در شرایط فعلی دور از واقع و غیرعملی خواند و گفت: زمینه های فنی و زیستی سفر به مریخ در شکلی که مطرح می شود، فراهم نیست و آمریکا و روسیه به عنوان قدرت‌های برتر فضایی هم برنامه مشخصی برای سفر به سیاره سرخ ندارند. در این شرایط صحبت بر استقرار اردوگاه در مریخ کار صحیحی نیست و اعزام یک طرفه فضانورد به مقصد مریخ چیزی جز خودکشی نخواهد بود. طرح مارس-وان، سفر بدون بازگشت به مریخ وی در ادامه پیشرفت های فضایی ایران در سال‌های اخیر را قابل توجه عنوان کرد و گفت: هر کشوری که می‌خواهد مستقل باشد، باید به آخرین فناوری‌های روز دسترسی داسته باشد. البته ارتباطات بین‌المللی و استفاده از تجارب سایر کشورها می تواند پیمودن مسیر دشوار پیشرفت‌های فضایی را تسهیل کند. این فضانورد روس با ابراز شگفتی از موفقیت های فضایی ایران گفت: من از طریق دوستان ایرانی در جریان موفقیت های فضایی ایران قرار گرفتم و به نظر من رسیدن به این سطح از پیشرفت برای کشوری مثل ایران که سال ها تحت محاصره اقتصادی بوده قابل تحسین است. الکساندروف همچنین گفت: در جریان یکی از سخنرانی‌های من در تهران فیلمی درباره محموله زیستی که توسط کارشناسان ایرانی به فضا پرتاب شده بود به نمایش درآمد که برایم بسیار جالب بود. بعد از تماشای فیلم چند نفری از من درباره آن سوال کردند که آیا ضرورت دارد چنین کارهایی که قبلا توسط کشورهای دیگر انجام شده، مجددا تکرار شود. در پاسخ به این سوال باید بگویم بسیاری از آزمایش هایی هم که ما در ایستگاه فضایی انجام می دهیم تکراری هستند. این به معنای کار...

بیشتر بخوانید