کشف جرقه رکوردشکن پرتو ایکس از سیاهچاله غول‌پیکر راه شیری
بهمن۱۳

کشف جرقه رکوردشکن پرتو ایکس از سیاهچاله غول‌پیکر راه شیری

سیاهچاله غول‌پیکر موجود در مرکز کهکشان راه شیری اخیرا بزرگترین جرقه پرتو ایکس دیده‌شده تاکنون را منتشر کرده است. به گزارش سرویس علمی ایسنا، انفجار عظیم از هسته راه شیری در روز 14 سپتامبر 2013 در فاصله بسیار نزدیک از سیاهچاله کمان ای ستاره (*) شناسایی شد. جرم این سیاهچاله عظیم حدود 4.5 میلیون برابر خورشید است. دانشمندان این کشف رکوردشکن را در دویست و بیست و پنجمین نشست انجمن نجوم آمریکا رونمایی کردند. این ابرجرقه توسط رصدخانه پرتوی ایکس چاندرای ناسا مشاهده شد که 400 برابر درخشان‌تر از سطوح عادی تابش این منطقه و سه برابر درخشان‌تر از جرقه صاحب رکورد پیشین 2012 بود. جرقه پرتوی ایکس دوم با درخشش 200 برابر سطوح هادی در 22 اکتبر 2014 دیده شد. محققان کالج آمهرست در ماساچوست این نتایج را در نشست این انجمن در اوایل ماه ژانویه ارائه کردند. آن‌ها دو توضیح احتمالی برای دلیل این جرقه داشتند. بر اساس توضیح اول، سیاهچاله احتمالا مانند خورشید عمل کرده و جرقه‌های درخشان پرتوی ایکس منتشر می‌کند. در خورشید این جرقه‌ها زمانی که خطوط میدان مغناطیسی فاصله کمی با هم پیدا می‌کنند، منفجر می‌شوند و به گفته محققان، ممکن است چیزی مشابه در نزدیکی سیاهچاله رخ داده باشد. همچنین ممکن است این جرقه، محصول یکی از خوراک‌های کمان ای ستاره باشد. ممکن است یک سیارک یا جسم دیگری به فاصله نزدیکی از سیاهچاله قرار گرفته و توسط آن بلعیده شده باشد و در نهایت تکه‌های آن سرعت گرفته و انفجار درخشانی از پرتوی ایکس ایجاد کرده باشد. این جرقه بصورت اتفاقی زمانی که ستاره‌شناسان در حال مشاهده سیاهچاله و عبور یک ابرگازی موسوم به G2 از کنار آن بودند، شناسایی شد. برخی دانشمندان بر این گمانند که شاید ماده‌ای از این ابر در سیاچاله افتاده و نمایش پرتوی ایکس را ایجاد کرده باشد. اگرچه هیچ سیگنال پرتوی ایکسی در زمان نزدیکی ابر با سیاهچاله دیده نشد.   منبع...

بیشتر بخوانید
مشاهدۀ “ستاره لرزه‌ها” در کیهان
بهمن۱۱

مشاهدۀ “ستاره لرزه‌ها” در کیهان

همانگونه که زمین لرزه ها رازهای زیادی در مورد سیاره زمین آشکار می کنند، لرزش های ستاره ای یا ستاره لرزه ها (starquake) نیز رازهای پنهان محیط های پیرامون ستاره ها را بر ملا می کنند. تصویری هنری از غرش ناگهانی یک ستاره: به گفته ی محققان “ستاره لرزه‌ها” از احوال درونی ستاره‌ها خبر می دهند.      بنا براین گزارش،ستاره شناسان اخیرا با استفاده از ابزار نظارت بر انفجار پرتو گاما (GBM) تلسکوپ فرمی شواهدی از یک انفجار قوی در سطح ستاره نوترونی SGR J1550−۵۴۱۸ مشاهده کردند، این لرزه ی ستاره ای آنقدر قدرتمند بود که پالس ها و لرزش های شدید، باعث شد انرژی بسیار زیادی از سطح آن در فضا آزاد شود. اگر این رویداد در فاصله ۱۰ سال نوری زمین روی داده بود، به شدت به جو زمین صدمه می زد و احتمالا باعث یک انقراض انبوه می شد. این ستاره در فاصله ۱۵ هزار سال نوری دورتر در صورت فلکی گونیا (Norma) در مدت ۲۰ دقیقه هزاران انفجار تولید کرد که شدیدترین انفجارها معادل فعالیت ۲۰ ساله خورشید بود. در حالی که ستاره‌های نوترونی دارای میدان مغناطیسی هزاران برابر قویتر از زمین هستند، فعالیت فورانی رصد شده این ستاره به میدان‌های مغناطیسی یک هزار برابر قویتر نیاز داشت. از آنجا که پوسته جامد یک ستاره نوترونی در میدان مغناطیسی شدید آن قفل شده، بروز یک اختلال بسرعت بر دیگر ستارگان اثر می‌گذارد. این تغییرات باعث انتشار ناگهانی انرژی ذخیره شده از طریق یک انفجارهای قدرتمند می‌شود که پوسته را به لرزش در‌ می‌آورد؛ این انرژی عظیم تقریبا معادل یک زمین‌لرزه ۹٫۵ ریشتری بر روی زمین است. ستاره های نوترونی دارای میدان مغناطیسی می باشند که تریلیون بار قوی تر از میدان مغناطیسی زمین است، به گونه ای که انفجار در سطح یک ستاره نوترونی بر روی ستاره های دیگر نیز تاثیر می گذارد. همچنین دست یافتن به اطلاعات زیاد در مورد ستاره لرزه ها روزنه جدیدی در مورد شناخت ساختار داخلی ستاره ها پیش روی منجمان قرار می دهد.   منبع...

بیشتر بخوانید
نظریه جدید درباره وجود دو سیاره شناخته نشده منظومه شمسی
دی۲۸

نظریه جدید درباره وجود دو سیاره شناخته نشده منظومه شمسی

ستاره‌شناسان بر این باورند که حداقل دو سیاره شناخته نشده در ورای سیاره پلوتو وجود دارند که منتظر کشف شدن هستند. آنها مدعی هستند که این سیارات به تغییر موقعیت اجسام از اطراف سیاره نپتون پرداخته و باعث رفتار عجیب آن‌ها می‌شوند. اگر این نظریه اثبات شود، می‌تواند مدلهای منظومه شمسی را متحول کند. ستاره‌شناسان چندین دهه را به بررسی این امر پرداخته‌اند که آیا سیارات شبیه پلوتو در منظومه شمسی وجود دارند یا خیر. دانشمندان دانشگاه کامپولتنسی مادرید و دانشگاه کمبریج مدعی هستند که حداقل دو سیاره باید وجود داشته باشند که رفتار مداری اجسام فرانپتونی را تعریف کنند. این اجسام موسوم به ETNOs به توصیف جهان‌های کوچکی مانند پلوتو می‌پردازند که با فاصله بسیار بیشتری از نپتون در اطراف خورشید گردش می‌کنند. قابل قبول‌ترین نظریه بر این اساس است که مدارهای این اجسام که ورای نپتون هستند، باید بطور تصادفی توزیع شده باشند. آن‌ها همچنین باید از مجموعه‌ای از ویژگی‌ها مانند شیب تقریبا صفر درجه و یا زاویه حضیض خورشیدی –نزدیکترین نقطه از مدار آن‌ها به خورشید- نزدیک به صفر یا 180 درجه برخوردار باشند. اما آنچه در برخی از این اجسام دیده شده، کاملا متفاوت بوده است. میانگین شیب مدار آن‌ها حدود دو درجه و زاویه حضیض خورشیدی آن‌ها منفی 31 درجه است. نظریه جدید نشان‌دهنده آن است که سیارات ناشناخته دیگری در ورای نپتون و پلوتو باید وجود داشته باشند که این تغییرات را ایجاد کرده‌اند. این نظریه خلاف پیش‌بینی‌های مدلهای کنونی شکل‌گیری منظومه شمسی است که بر اساس آنها، هیچ سیاره دیگری در مدارهای گرد ورای نپتون وجود ندارد. اما کشف اخیر تلسکوپ رادیویی آلما از یک دیسک شکل‌دهنده سیاره در فاصله بیش از 100 واحد نجومی از ستاره HL Tauri نشان می‌دهد که سیارات می‌توانند در فاصله چند 100 واحد نحومی از مرکز سیستمشان بوجود بیایند. سال گذشته دو ستاره‌شناس آمریکایی توانستند سیاره کوتوله‌ای موسوم به 2012 VP113 را در ابر اورت که ورای منظومه شمسی است، کشف کنند. آن‌ها بر این باورند که مدار آن تحت تاثیر حضور یک ابرزمین تاریک و یخزده با اندازه تا 10 برابر زمین قرار دارد. منبع...

بیشتر بخوانید
دورترین و کوچکترین کهکشان جهان مشاهده شد!
دی۰۹

دورترین و کوچکترین کهکشان جهان مشاهده شد!

ستاره شناسان با استفاده از تلسکوپ فضایی هابل قابل اعتماد ترین اندازه گیری از جرمی که در سالهای اولیه شکل گیری کیهان وجود داشت را انجام دادند. این کهکشان کم نورترین، کوچکترین و دورترین کهکشانی است که مشاهده شده و اندازه گیری فاصله آن با این دقت تنها به علت جزئیات فوق العاده نقشه برداری از چگونگی پیچ و تاب خوردن خوشه های کهکشانی در فضا – زمان دورشان صورت گرفته است. به گزارش بیگ بنگ، ستاره شناسان از اثر لنز گرانشی(gravitational lensing) که خوشه های کهکشانی را بزرگنمایی می کند برای یافتن این کهکشان دور دست استفاده کردند. محققان با استفاده از تلسکوپ فضایی هابل، تلسکوپ فضایی اسپیتزر و تلسکوپ اشعه ایکس چاندار اقدام به بررسی خوشه‌ ی بزرگ کهکشانی آبل ۲۷۴۴ کردند؛ این خوشه‌ کهکشانی بقدری بزرگ بود که گرانش آن موجب انحراف نور، بزرگنمایی، تحریف اجرام و حتی درخشندگی تا ۱۰ برابر ایجاد می کرد که موجب ایجاد پدیده‌ای موسوم به لنز گرانشی  نیز می شد. همچنین محققان با استفاده از تجزیه و تحلیل رنگ کهکشان دور دست توانستد فاصله آن را تخمین بزنند. در حالی که نور باقیمانده کهکشان از گسترش جهان طول موجش را خم کرده بود، تغییر رنگ آن به رنگ سرخ بود، در نتیجه این تغییر رنگ و انتقال به سرخ توسط دانشمندان اندازه گیری شد. برای این جرم کیهانی اندازه انتقال به سرخ برابر ۱۰ محاسبه شد، که بیشترین رکورد را داشت و نشان می داد که نور از جسمی در فاصله ی ۱۳ میلیارد سال نوری به ما می رسد. تیم دانشمندان برای اطمینان اندازه گیری خود از روش تجزیه و تحلیل رنگ برای کشف فاصله کهکشان از زمین استفاده کرده و با اطمینان ۹۵ درصدی اعلام کردند که اندازه ی انتقال به سرخ جرم مشاهده شده برایر ۱۰ است و قطعا این شیئ در فاصله ۱۳ میلیارد سال نوری از ما قرار دارد؛ این کهکشان جرمی معادل ۴۰ میلیون خورشید داشته و نرخ تولید ستاره در آن یک ستاره در هر سه سال است. طبق محاسبه ستاره شناسان این شی تازه کشف شده بطور قابل توجهی کوچک و کم نور تر از اجرام دور دست است. به گفته آدی زیترین سرپرست تیم تحقیقاتی موسسه فناوری کالیفرنیا، این جرم می‌تواند یک نمونه منحصر بفرد از یک جمعیت زمینه‌ای و فراوان از کهکشان‌های بسیار کوچک و کم‌نور در ۵۰۰ میلیون سال پس از بیگ بنگ باشد؛ این کشف به ما می گوید که کهکشان های کم نور تر از این نوع نیز وجود دارند و ما باید به جست وجوی آنها ادامه دهیم و حتی اشیای کم نور تر می توانند به ما در درک بهتر شکل‌گیری و تکامل کهکشان‌ها و کائنات کمک کنند. به گفته دانشمندان این مطالعه یکی از قابل اعتمادترین...

بیشتر بخوانید